Phần 12: Do-Thái Giáo.

HungT

Jan 15, 2026

Tác-giả: Thomas F.Harrison.

SO SÁNH CƠ-ĐỐC GIÁO VỚI CÁC TÔN-GIÁO.

Do-Thái Giáo.

Mục-đích

Mục-đích chung của bài học nầy là khảo-sát các ưu-điểm của đạo Do-thái làm cho tôn-giáo nầy vượt trên các tôn-giáo khác trên thế giới ngoại trừ Cơ-đốc giáo ra về chiều sâu thuộc-linh, đồng thời khảo-sát các nhược-điểm của Do-thái giáo khiến tôn-giáo nầy rơi vào các giáo-thuyết cầu kỳ, phủ-nhận sự khải-tượng thiêng-liêng sâu sa hơn của Cơ-đốc giáo và từ bỏ sứ-mệnh truyền-giáo của mình.

Chúng tôi hy-vọng bài học nầy sẽ giúp các bạn đề-phòng khuynh hướng bội đạo cũng như làm tăng thêm trong bạn lòng khao khát và khả năng giúp đỡ những người Do-thái nếm biết sự cứu-rỗi trong Đấng Christ.

Dàn bài:

-Giới thiệu đạo Do-thái.

-Kinh Thánh của Do-thái giáo.

-Lịch-sử nguyên thủy của Do-thái giáo.

-Áp-ra-ham.

-Môi-se.

-Quá-trình định-cư của người Do-thái tại Palestin.

-Nguồn gốc văn chương tôn-giáo của người Do-thái.

-Các tiên-tri Do-thái thời đại tiền lưu-đày và thời đại lưu-đày.

-Do-thái giáo thời đại luật-pháp và Khải-thị.

-Các khái-niệm thần-học chính trong Do-thái giáo.

-Do-thái giáo thời kỳ tản lạc.

-Phong-trào Si-ôn.

-Giá-trị của Do-thái giáo.

-Sự truyền-giáo của người Do-thái.

Mục-tiêu

Khi học xong bài này, bạn sẽ có khả năng:

-Tìm ra các đặc-điểm của Do-thái giáo trong các tôn-giáo sau này trên thế giới.

-Mô-tả các đặc-tính độc-đáo của Kinh Thánh Do-thái, nhất là đặc-tính đồng nhất giữa nhiều điều khác nhau.

-Kể lại lịch-sử ban đầu của Do-thái giáo, nhắc lại các biến-cố trọng đại và các nhân-vật chính.

-Vạch ra các giai đoạn thành công trong cuộc định-cư và đời sống của Y-sơ-ra-ên tại xứ Palestin. Liên-kết các giai đoạn này với sự thay đổi thái-độ đối với tôn-giáo riêng của họ.

-Thảo-luận về sự phát triển văn chương tôn-giáo của người Do-thái thời sơ khai.

-Thảo-luận về chức-năng và ảnh hưởng của các tiên-tri Do-thái thi hành chức-vụ tiên-tri trước và trong thời kỳ lưu-đày.

-Mô-tả sự xuất hiện của Do-thái giáo, luật-pháp và giải thích về Do-thái giáo thời đại khải-thị.

-Phân biệt các khái-niệm thần-học chính của Do-thái giáo.

-Mô-tả sự thờ-phượng của người Do-thái trong thời kỳ tản lạc, giải thích sách “Tamút” và nhận diện các nhóm trong Do-thái giáo hiện đại.

-Vạch ra các giai đoạn hồi-hương của dân Do-thái và giải thích lý-do chính thiết lập nước Y-sơ-ra-ên.

-Đưa ra các nhận xét đúng đắn về các ưu-điểm và nhược-điểm của Do-thái giáo, đúng đắn.

Các sinh hoạt học tập:

1. Đọc dàn bài, mục-đích và mục-tiêu để có cái nhìn tổng-quát về bài học.

2. Xem phần từ ngữ quan-trọng để hiểu nghĩa các từ mới.

3. Đọc từ trang 177- 198 trong sách giáo khoa.

4. Đọc kỹ các câu hỏi thảo-luận trong phần triển-khai bài học, sau khi trả lời xong, bạn hãy xem phần giải đáp.

5. Dự-án: Sau khi học xong bài học nầy, bạn hãy viết một bài tiểu-luận về đề-tài: “Đem sứ-điệp Cơ-đốc nhân đến với người Do-thái”

Các từ ngữ quan-trọng

Đi qua.

Phôi thai.

Thế-hệ con cháu.

Tăng thêm

Đo lường

Cuộc tản lạc.

Khu ở của những người cùng nòi giống, chủng-tộc sinh sống.

Thuộc-địa

Cuộc khảo sát.

Đúng nguyên văn.

Triển-khai bài học:

Mục-tiêu: Tìm ra các đặc-điểm của Do-thái giáo trong các tôn-giáo sau này trên thế giới .

Giới thiệu đạo Do-thái giáo.

(Hume 177-178)

Do-thái giáo là tôn-giáo của người Do-thái. Truyền-thống tôn-giáo của họ bắt người thứ nhất rồi truyền-lại cho các thế-hệ con cháu. Ông Hume đề-cập đến nhiều đặc-điểm của Do-thái giáo (chúng ta sẽ xem xét một số đặc-điểm dưới đây) được các tôn-giáo khác sau nầy lập lại.

Theo ông Smith thì ảnh hưởng thật của Do-thái giáo đối với văn hóa Tây phương “tùy thuộc về mức-độ nền văn minh Tây phương hấp thụ khải-tượng của Do-thái giáo về các vấn-đề sâu sắc nhất của cuộc sống” (254)

1. Theo ông Hume thì từ “Do-thái giáo” được dùng ở câu nào trong Tân-ước?

...............................................................................................................................

2. Do-thái giáo là một trong 9 tôn-giáo cổ xưa nhất do một giáo chủ sáng lập, xin kể ra 8 tôn-giáo kia (nếu cần, xin tham-khảo biểu-đồ trang 14)

3. Xin kể ra 2 tôn-giáo hấp thụ thuyết Độc thần từ Do-thái giáo.

............................................................................................................................... ...............................................................................................................................

Thuyết Độc thần là tín-ngưỡng chỉ tin vào một Đức Chúa Trời tối-cao là Đấng tạo hóa toàn-năng và cai-trị muôn vật.

4. Ông Heme xem điều gì là “tia hy-vọng bừng sáng của Do-thái giáo”?

5. Xin giải thích 2 tình-huống độc đáo trái ngược nhau đã làm cho tôn-giáo này được nổi bật và duy trì được các đặc-điểm tính chủng-tộc của nó.

6. Trong các câu dưới đây, câu nào là đúng? Về công-tác truyền-giáo trong thế giới hiện nay, Do-thái giáo.

a) Tích cực như Cơ-đốc giáo và Hồi-giáo.

b) Tích cực hơn Cơ-đốc giáo nhưng không tích cực bằng Hồi-giáo.

c) Không tích cực bằng Cơ-đốc giáo nhưng tích cực hơn Hồi-giáo.

d) Không tích cực bằng Cơ-đốc giáo hoặc Hồi-giáo.

Hume cho rằng “thuyết độc-thần là đặc điểm đặc sắc nhất của Do-thái giáo” (178). Thuyết độc-thần là tín-ngưỡng chỉ tin vào một Đức Chúa Trời tối-cao, vừa là Đấng tạo hóa toàn-năng vừa là Đấng cai-trị muôn vật, đồng thời là Đấng công-nghĩa và yêu-thương.

Bright viết:

“Trước mặt chúng ta, Đức Chúa Trời của Y-sơ-ra-ên là một Đức Chúa Trời không thấy được, là tạo hóa muôn vật, là chủ-tể cõi thiên nhiên và lịch-sử. Nhưng đó chưa phải là tất cả. Y-sơ-ra-ên không chỉ tin có một Đức Chúa Trời như thế: Họ còn tin rằng trong lịch-sử Đức Chúa Trời nầy đã tuyển chọn họ, lập giao-ước với họ và làm cho họ thành dân của Ngài.” (Bright, 1953, trang 26-27)

Đến đây các bạn để ý thấy dân Do-thái tin rằng Đức Chúa Trời đã bước vào lịch-sử và điều-khiển vận-mệnh thế giới. Đức Chúa Trời không yên lặng như Bà-la-môn, nhưng Ngài là Đấng hành động phù hợp với kế-hoạch vĩnh-cữu của Ngài. Lịch-sử thật quan-trọng vì Đức Chúa Trời hành động trong lịch-sử. Vì lý-do nầy, người Do-thái ghi chép lịch-sử và bảo vệ lịch-sử tốt đẹp.

Mục-tiêu: mô-tả các đặc điểm độc đáo của Kinh Thánh Do-thái, nhất là đặc-tính đồng nhất giữa nhiều điều khác nhau.

Kinh Thánh và Do-thái giáo.

(Hume).

Kinh Thánh Do-thái chia làm 3 phần. Luật-pháp, tiên-tri và các văn-phẩm. Các văn-phẩm còn gọi là: HAGIOGRAPHA, nghĩa là “thánh-văn”.

Ba phần nầy là một tuyển tập gồm 24 tài-liệu. Chung lại thành một phần Kinh Thánh gọi là Cựu-ước.

7. Hầu hết Cựu-ước được viết bằng ngôn ngữ nào?

8. Xin liệt-kê các phần Kinh Thánh của người Do-thái nguyên thủy được viết bằng tiếng A-ram.

9. Thời gian hoạt động văn học tiêu-biểu là Kinh Thánh Do-thái kéo dài bao lâu?

..............................................................................................................................

Ghi chú: Trong khi kinh Côran, kinh-điển của Hồi-giáo là sản-phẩm của một tác-giả, ghi chép khải-tượng của một cá nhân, thì Cựu-ước do nhiều tác-giả sống trong nhiều vùng địa-dư, qua nhiều thế kỷ ghi chép lại. Từ những kẻ chăn chiên cho đến các vua đều là tác-giả và thời đại của các tác-giả thì tính đồng-nhất về thần-học và mục-đích của Kinh Thánh quả là một phép-lạ.

10. Xin trả lời các câu hỏi về kinh Tô-ra.

a. Kinh Tô-ra là phần nào của Cựu-ước?

..............................................................................................................................

b. Theo ông Hume thì người Do-thái coi kinh Tô-ra như thế nào?

..............................................................................................................................

ÔngLeuner nói: “trong số người Do-thái bảo thủ, kinh Tô-ra được coi như là cuốn sách linh hướng cách trọn-vẹn và tuyệt đối đến nỗi từng chữ từng câu đều mang dấu vết nguồn gốc thiên-thượng” (Leuner 1975 trang 64)

Mục-tiêu: Tường thuật lịch-sử ban đầu của Do-thái giáo nêu lên những biến-cố và nhân vật quan-trọng.

Lịch-sử nguyên thủy của Do-thái giáo.

(Hume 179-181)

Như phần giới thiệu về thời kỳ ban đầu của Do-thái giáo, ông Hume mô-tả sinh hoạt tôn-giáo nguyên thủy của dân du-mục Semite và từ sinh hoạt tôn-giáo của dân nầy phát sinh ra Do-thái giáo. Ông miêu-tả một tôn-giáo của họ là sự thờ-lạy cõi thiên nhiên theo thuyết vạn vật hữu-linh và mang tính-chất bộ-tộc. Thần thánh chiến đấu bảo vệ cho bộ-tộc của họ, và quan-tâm mang lại ích lợi vật chất cho họ.

Sinh hoạt tôn-giáo này không có tầm nhìn toàn cầu, các ý niệm về Đức Chúa Trời và sự cứu-rỗi quá nông cạn. Có thể tôn-giáo đời tổ phụ Áp-ra-ham thuộc loại nầy.

Tuy nhiên Đức Chúa Trời được khải-thị trong 11 chương đầu của sách Sáng-thế ký không phải là một cõi thiên nhiên linh-thiêng. Ngài là Đức Chúa Trời công-bình và nhân-từ (SaSt 6:8) Ngài ghét tội-lỗi nhưng Ngài muốn cứu và thánh hóa loài người (6:1-22). Theo quan-niệm thời kỳ tiền Áp-ra-ham thì Đức Chúa Trời được coi là Đấng giữ giao-ước (9:1-29)

Áp-ra-ham.

(Hume 179-180)

11. Ai được xem là tổ-phụ của người Hê-bơ-rơ?

..............................................................................................................................

Yêu cầu: đọc chuyện tích của Áp-ra-ham trong Sáng-thế ký (SaSt 11:27-25:10).

12. Bạn cho phẩm-cách nổi bật, cao cả nhất của Áp-ra-ham là gì?

13. Người Do-thái và các Cơ-đốc nhân gọi mối liên-hệ của Áp-ra-ham đối với con người là gì?

Dân Do-thái coi Áp-ra-ham là trưởng-tộc của họ, còn các Cơ-đốc nhân coi Áp-ra-ham là người cha thuộc-linh của họ. Ông nêu tấm gương về đời sống đức-tin. Ông cũng được gọi là “bạn hữu của Đức Chúa Trời” vì ông nghe lời Đức Chúa Trời.

Xin lưu ý sự khác biệt giữa quan-điểm của những người theo chủ-nghĩa cấp tiến và những người bảo thủ về quan-niệm của Áp-ra-ham về Đức Chúa Trời. Phạm-vi bài học nầy không nhằm nghiên-cứu vấn-đề nầy cách sâu xa. Chúng ta chỉ cần giữ vững quan-điểm bảo thủ vì quan-niệm này đúng như Kinh Thánh nói với chúng ta.

14. Vì sao ông Hume không coi Áp-ra-ham là người sáng lập ra Do-thái giáo?

..............................................................................................................................

Trong phần tường-thuật về đời sống Áp-ra-ham mà các bạn đã đọc (Sáng 11:27- 25:10). Chúng ta có thể nhận thấy thái-độ và việc làm của Áp-ra-ham đã thể-hiện được đức-tin của ông.

1) Ông vâng-lời Đức Chúa Trời kêu-gọi đi đến Ca-na-an và lìa bỏ thành Cha-ran (12:1-4)

2) Ông tin-cậy lời Đức Chúa Trời hứa ban cho ông vô vàn con cháu dù vợ ông son sẻ (11:30; 15:1-6)

3) Ông tỏ-lòng trung-thành với Đức Chúa Trời bằng cách vâng-lời Đức Chúa Trời dâng con trai mình (chương 22)

Ghi chú: Tân-ước cũng nói về Áp-ra-ham. Xin đọc đoạn Kinh Thánh nói về ông trong sách HêbDt 11:8-12 và sách CôngCv 7:2-8.

Môi-se.

(Hume 180-181)

Y-sác là con trai của Áp-ra-ham và Gia-cốp là con trai của Y-sác. Gia-cốp có 12 con trai được gọi là tộc-trưởng vì nạn đói kém nên 12 tộc-trưởng đi sang Ai-cập và định-cư tại đó. Khi họ thêm nhiều lên trong xứ Ai-cập, họ bị Pha-ra-ôn đối xử như người ngoại quốc và bị ngược đãi khủng khiếp.

Đức Chúa Trời dấy Môi-se lên làm nhà lãnh đạo và tổ chức cuộc giải phóng Y-sơ-ra-ên ra khỏi Ai-cập đã đánh dấu bước khởi đầu Y-sơ-ra-ên hình thành một dân-tôc của Đức Chúa Trời. Bright viết: “Có thể xem cuộc giải phóng khỏi Ai-cập là hành động ân-điển của Đức Chúa Trời. Các dấu-kỳ, phép-lạ thực hiện trong xứ Ai-cập, ngọn gió thổi bạt dòng nước biển cùng sự giải cứu khỏi đạo quân Ai-cập. Tất cả đều nói lên ân-điển của Đức Chúa Trời” ( 28)

Duới đây là một số yếu-tố chính góp phần vào việc khiến Môi-se trở thành nhà lãnh tụ tôn-giáo.

1. Ông được nuôi dưỡng trong cung vua Ai-cập.

2. Ông yêu mến đồng bào mình.

3. Ông tôn-kính niềm tin của các tổ-phụ.

4. Ông vâng-theo lời Đức Giê-hô-va kêu-gọi giải cứu dân-sự khỏi cảnh áp bức.

15. Ý nghĩa của danh xưng “Đức Giê-hô-va” khải-thị trong XuXh 3:14 là gì?

Phải nhớ rằng các khải-thị ban cho các tổ-phụ và giao-ước họ lập với Đức Giê-hô-va là nền-tảng đức-tin của người Do-thái. Cuộc giải phóng Y-sơ-ra-ên ra khỏi Ai-cập là bằng-cớ chứng-tỏ Đức Giê-hô-va là Đấng thành-tín.

16. Kể ra 10 điều răn Đức Chúa Trời ban-cho Môi se (20:1-17)

Ghi chú: 4 điều răn đầu tiên có liên-quan đến mối liên-hệ giữa con người với Đức Chúa Trời. 6 điều răn kia liên-quan đến mối liên-hệ giữa con người với nhau. Chúa Jêsus tóm tắt 10 điều thành 2 điều, có thể gọi là điều răn bao hàm tất cả : “Yêu Chúa. . . . . . hết lòng .. . . . . và yêu kẻ lân cận như chính mình” (MatMt 22:27-29)

17. Mười điều răn phản ánh điều gì về bản-chất của Đức Chúa Trời?

18. Bạn hãy định nghĩa về sự công-nghĩa trong thời đại của chúng ta cũng như trong các thời đại khác.

Mục-tiêu: Nêu lên nhũng giai đoạn nối tiếp trong quá-trình định-cư người Do-thái định-cư tại xứ Palestin và liên-hệ những giai đoạn nầy với sự thay đổi thái-độ của dân Y-sơ-ra-ên đối với tôn-giáo của họ

Cuộc định-cư của người Do-thái tại Palestin.

(Hume 151-182).

Môi-se chết trước khi người Hê-bơ-rơ đánh chiếm xứ Ca-na-an và định-cư tại đó. Chính Giô-suê dắt dân Y-sơ-ra-ên vào Ca-na-an.

19. Theo sách Phục-truyền 20:16-18, tại sao Đức Chúa Trời ra lệnh dân Y-sơ-ra-ên tiêu diệt dân Ca-na-an?

20. Căn-cứ vào những gì ông Hume nói về đề-tài này, bạn hãy so sánh tôn-giáo của Y-sơ-ra-ên với tôn-giáo của dân Ca-na-an.

21. Điều gì làm cho tôn-giáo của Y-sơ-ra-ên suy thoái?

Giữa thời điểm dân Y-sơ-ra-ên bước vào xứ Ca-na-an và thời đại của Ê-li, chúng ta thấy một chuỗi biến-cố thăng trầm của tôn-giáo và dân-tộc Hê-bơ-rơ được ông Hume chia thành 4 giai đoạn.

Chúng ta minh họa 4 gian đoạn nầy như sau:

- Vâng-phục Đức Chúa Trời tiêu diệt dân Ca-na-an: Do-thái giáo vững mạnh.

- Không vâng-phục Đức Chúa Trời khi tiếp nhận các thói-tục của tôn-giáo Ca-na-an: Do-thái giáo suy yếu.

- Dân-tộc phát triển dưới thời Sa-mu-ên và 3 vị vua đầu tiên: Do-thái giáo vững mạnh.

- Dân-tộc bị chia làm 2 quốc gia thù định: Do-thái giáo suy yếu.

22. Ê-li là ai?

Mục-tiêu: Thảo-luận về sự phát triển văn chương tôn-giáo đời xưa của người Do-thái .

Nguồn gốc văn chương của Do-thái giáo.

(Hume 182-183)

Về nguồn gốc văn chương tôn-giáo của người Do-thái, ông Hume cho rằng Ngũ kinh (5 sách của Cựu-ước) được biên-soạn vào thế kỷ thứ 8 trước công-nguyên. Ông thắc mắc về tác-giả của 5 cuốc sách nầy.

Phạm-vi bài học nầy không cốt nghiên-cứu chi-tiết các ý kiến phê bình. Tuy nhiên điều quan-trọng là chúng ta cần biết rằng người Do-thái và cả Chúa của chúng ta cho rằng Môi-se là tác-giả của bộ luật được ban-cho ông trong Kinh Thánh (xem GiGa 9:28 và MatMt 23:2)

Sự việc một người biên-tập sau nầy tường-thuật thêm về cái chết của Môi-se cũng không làm cho người ta nghi ngờ về Môi-se là tác-giả của Ngũ kinh. Lịch-sử nguyên thủy về con người và câu chuyện sáng tạo thế giới có thể được truyền cho Môi-se bằng cách truyền-khẩu.

23. Dựa vào ý kiến của ông Hume trong phần nầy, xin bạn giải thích ngắn gọn vì sao người Hê-bơ-rơ rất cẩn thận khi viết lịch-sử về dân-tộc của họ và tỏ-lòng ngưỡng-mộ đặc biệt đối với công-trình biên-soạn đó.

Dĩ nhiên lịch-sử của người Hê-bơ-rơ có liên-quan phần nào đến chủ-đề của Kinh Thánh Cựu-ước. Ông Leuner nói về lòng tôn-trọng của người Hê-bơ-rơ đối với Kinh Thánh như sau:

Vấn-đề thẩm-quyền của Kinh Thánh chưa bao giờ bị chất vấn trong Do-thái giáo. Việc quan-tâm lưu-truyền Kinh Thánh từ đời nầy qua đời kia, lòng tôn-kính và tinh-thần dũng cảm bảo vệ Kinh Thánh, tất cả đều là đặc-tính độc nhất vô nhị trong lịch-sử nhân-loại. (1975 trang 64)

Mục-tiêu: Thảo-luận về vai-trò và ảnh hưởng của các tiên tri Do-thái thi hành chức-vụ tiên-tri trước và trong thời kỳ lưu-đày.

Các tiên-tri Do-thái thời đại tiền lưu-đày và thời đại lưu-đày.

(Hume 183-186)

24. Sự nhấn mạnh mà chúng ta thấy trong chức-vụ của 4 vị tiên-tri Do-thái đầu tiên trước thời kỳ lưu-đày là gì?

...............................................................................................................................

25. Xin đọc lời tham-khảo của ông Hume về sách A-mốt, rồi kể ra các điểm nhấn mạnh trong lời giảng dạy của tiên-tri A-mốt.

...............................................................................................................................

26. Theo ông Hume, thì bản-tính và thái-độ của Đức Chúa Trời đối với nhân loại lần đầu tiên được công-bố trong sứ-điệp của Ô-sê có đặc điểm gì?

...............................................................................................................................

Theo tiên-tri Ê-sai thì Đức Giê-hô-va không quan-tâm đến vấn-đề di truyền hoặc các sinh-tế. Nhưng Ngài quan-tâm đến việc cứu-chuộc tội-nhân.

27. Trong các câu dưới đây, câu nào nói đúng về tương lai Y-sơ-ra-ên tiên-tri Ê-sai tiên-đoán rằng:

a) Không có vinh-quang cũng không có hình-phạt.

b) Có vinh-quang và không có hình-phạt.

c) Vừa vinh-quang vừa bị-phạt.

d) Bị hình-phạt và không có vinh-quang.

28. Theo MiMk 6:8 thì việc làm công-bình của con người là gì?

...............................................................................................................................

29. Lời nói nào của Ha-ba-cúc ảnh hưởng trên Phao-lô, Augustin và Luther?

...............................................................................................................................

Sứ-điệp đặc biệt của Giê-rê-mi phán với dân Do-thái ấy là tôn-giáo: là vấn-đề ở tấm-lòng. Ông tuyên-bố về “giao-ước mới” qua đó Đức Chúa Trời sẽ ghi tạc “luật-pháp. . . . vào tấm-lòng của họ” (xem GiêGr 31:31-33)

30. Xin kể tên 5 vị tiên-tri Do-thái trước thời kỳ lưu-đày mà ông Hume nói tới trong phần nầy.

...............................................................................................................................

31. Người Hê-bơ-rơ bị đày qua Ba-by-lôn vào năm nào?

...............................................................................................................................

32. Theo ông Hume thì 2 sách tiên-tri nào trong Cựu-ước xuất hiện trong thời kỳ lưu-đày?

...............................................................................................................................

Ê-xê-chi-ên giải thích cảnh-ngộ tù-đày của dân Do-thái bằng 2 cách: đó vừa là HẬU QUẢ, nhưng cũng vừa là NGUYÊN NHÂN. Ê-xê-chi-ên tuyên-bố rằng cảnh lưu-đày là hình-phạt do Đức Chúa Trời giáng trên dân-sự vì họ không công bình vị tiên-tri cũng giải thích cảnh ngộ lưu đày là lý-do hoặc phương tiện thanh tẩy và kỷ luật dân Do-thái.

Khi nói về cuộc lưu-đày của dân Do-thái, ông Smith áp dụng lối giải thích của Ê-xê-chi-ên rộng rãi hơn ông Hume !

“Nỗi đau khổ xảy đến cho dân Do-thái không chỉ là để trừng-phạt. Đối với họ, đây là kinh-nghiệm dạy dỗ, còn đối với thế giới đây là kinh-nghiệm cứu-chuộc . . . . . . Đức Chúa Trời dùng hoàn cảnh để dạy dỗ một chân-lý mà mọi dân-tộc cần phải biết nhưng vì thái-độ hời hợt nên các dân-tộc đã không thấy rõ chân-lý nầy” (1965 trang 279- 280)

33. Trưng-dẫn sự dạy dỗ do Ê-xê-chi-ên đưa ra để điều chỉnh ý niệm cho rằng trách-nhiệm và cơ-hôi trước mặt Đức Chúa Trời tùy thuộc vào dòng dõi (ÊxeEd 18:20)

34. Ê-xê-chi-ên an ủi dân-sự bị lưu-đày như thế nào?

...............................................................................................................................

35. Xin cho biết các chương trong cả 2 phần thuộc sách Ê-sai được ông Hume đề-cập, xin cho biết mỗi phần ghi chép hoặc đề-cập đến điều gì?

Ông Hume cho biết tác-giả sách Ê-sai từ chương 40 đến 55 là “vị tiên-tri đầu tiên mô-tả rõ ràng Đức Giê-hô-va là Đức Chúa Trời duy nhất của vũ-trụ” Ông dựa vào đoạn nhấn mạnh quyền tuyệt đối của Đức Chúa Trời (ÊsIs 40:12-16) và đoạn nhấn mạnh hình tượng là hư không (44:6-20) để đi đến kết luận nầy.

Ghi chú: Dù ông Hume nói về tác-giả sách Ê-sai chương 40- 55 như thể không phải là cùng một tác-giả viết các chương 1-39, sông ông vẫn cho Ê-sai là tác-giả của ÊsIs 49:6 và không có dấu hiệu rõ ràng nào cho biết ông Hume không tin rằng Ê-sai chính là tác-giả viết các chương 1-39.

36. Theo cách giải thích của Ê-sai chương 49:6 thì mục đích Đức Chúa Trời chọn dân Y-sơ-ra-ên là gì?

Mục-tiêu: Mô-tả sự xuất hiện của Do-thái giáo luật pháp và định nghĩa Do-thái giáo theo khuynh hướng Khải-huyền.

Do-thái giáo mang tính-chất luật-pháp và Do-thái giáo mang tính-chất Khải-huyền.

(Hume 187-188).

37. Cuộc tản lạc của dân Do-thái đem lại kết quả tích cực nào cho Do-thái giáo?

...............................................................................................................................

Ghi chú: Dước sự lãnh đạo của Xô-rô-ba-bên, nhiều người Do-thái trở về xứ Palestin tái thiết đền thờ Giê-ru-sa-lem vào năm 516 trước công nguyên.

38. Ai xây lại thành Giê-ru-sa-lem?

...............................................................................................................................

Ê-xơ-ra là người phục hưng lại tôn-giáo và chức-vụ thầy tế-lễ tại Giê-ru-sa-lem sau khi người Do-thái từ Ba-by-lôn trở về. Khi nhắc đến cuộc khôi-phục của vua Giê-si-a, ông Hume gọi việc ban hành luật-pháp tế-lễ của Ê-xơ-ra là “Phong trào. . . . . .đã được sửa soạn trước 2 thế kỷ” ( 187)

Theo ông Hume, thì việc dân-sự tiếp nhận bộ-luật tế-lễ dưới thời Ê-xơ-ra là giai đoạn cuối cùng trong việc hình-thành từng bước Do-thái giáo có tính-chất luật-pháp.

Do-thái giáo có tính-chất luật-pháp là “giai đoạn mở rộng đạo Do-thái” (Leuner 53) nhưng giai đoạn này cũng có khía-cạnh tích-cực lẫn tiêu-cực, mặc dù mục đích “truyền đạt lòng tôn-kính sự thánh-khiết của Đức Chúa Trời và dân-sự” là cao quý, nhưng vì nhấn mạnh đến các yếu-tố bên ngoài nên đã “làm lu mờ khía cạnh thuộc-linh của đạo” (Hume 187-188)

39. Niên đại đánh dấu giai đoạn Khải-huyền trong Do-thái giáo là niên đại nào?

...............................................................................................................................

Từ “Khải-thị” bắt nguồn từ tiếng Hy-lạp, APOCALYPTO nghĩa là “vén màn” văn chương Khải-huyền đề-cập đến vấn-đề vén bức màn tương lai bằng khải-tượng. Các khải-tượng luôn luôn chứa đựng các hình ảnh về sức mạnh thiên nhiên chẳng hạn như là gió, biển, mây, thú vật. . . . .

40. Dựa theo ông Hume, xin kể tên 2 tác-giả văn chương, khải-huyền trong Cựu-ước.

...............................................................................................................................

Ghi chú: Sách Khải-huyền của Ê-nóc không được đưa vào thành kinh-điển. Đây là một trong các sách ngụy kinh.

41. Trọng tâm của phong trào Khải-huyền là gì?

...............................................................................................................................

Ghi chú: Sách Khải-huyền trong Tân-ước cũng thuộc về văn chương Khải-huyền.

Mục-tiêu: Phân biệt các khái-niệm thần-học chính của Do-thái giáo.

Các khái-niệm thần-học chính trong Do-thái giáo.

(Hume 189-192)

42. Bạn có tán thành với lập trường thần-học của ông Hume cho rằng mãi đến thế kỷ VIII trước Công nguyên “Lòng trung-thành” của người Hê-bơ-rơ đối với Đức Giê-hô-va không ngăn trở họ thừa nhận các dân-tộc khác cũng có quyền thờ-phượng các thần riêng của họ không? (189) xin giải thích.

43. Xin giải thích quan-niệm độc-thần của các tiên-tri Do-thái như A-mốt, Ô-sê và Ê-sai.

Ông Hume nhận-xét rằng sách Ê-sai từ chương 40-55 trình bày một quan-niệm về Đức Chúa Trời nhằm giải thích chương trình của Đức Chúa Trời theo chiều hướng truyền-giáo và dẫn đến việc rao-giảng Chúa Jêsus cho mọi người.

Đây là quan-niệm gạt bỏ mọi hàng rào chủng-tộc, không gian và thời gian, quan-niệm này cho biết Đấng Tạo Hóa, chủ tể và Cứu Chúa của thế giới hoàn toàn công-bình, biết mọi sự và toàn-năng là Đấng kêu-gọi các đầy-tớ Ngài loan-truyền sứ-điệp thiêng-liêng này bằng sự hy-sinh và chịu khổ. (189)

Ông Hume kết luận bài viết của ông về đề-tài “quan-niệm” về Đấng tối-cao của Do-thái giáo bằng cách tán thành thuyết “độc-thần” của Do-thái giáo thời kỳ hậu lưu-đày. Ông Leuner mô-tả về thuyết độc-thần như sau:

Nét đặc sắc của thuyết độc-thần là ngay trước sự giáng-sinh của Chúa Jêsus là Đức Chúa Trời của một dân-tộc đã trở thành tư-tưởng siêu-phàm nhất, thánh-khiết nhất và cao cả nhất, cũng là cảm xúc tôn-giáo gần gũi nhất mà không đáng mất các phẩm chất riêng của Ngài. (1975 trang 53)

44. Theo ông Hume thì các nghi-thức và các nghi-lễ bên ngoài của Do-thái giáo sau lưu-đày có giá-trị gì?

45. Từ “Mê-si-a” có nghĩa gì?

...............................................................................................................................

46. Một số từ ngữ ám chỉ đến Đấng Mê-si-a là gì?

...............................................................................................................................

Chúa Jêsus đã làm trọn các yếu-tố thuộc-linh theo ý nghĩa từ Mê-si-a của người Do-thái. Ngài đã hoàn tất niềm hy-vọng giải cứu khỏi tội-lỗi của người Do-thái (chớ không giải phóng về phương-diện chính trị) và Ngài thiết lập vương quốc thuộc-linh bình-an và vui vẽ.

47. Người Do-thái thuộc Do-thái giáo thời kỳ hậu lưu-đày thiết lập giao-ước gì?

48. Hai hạng người mộ-đạo nào được Do thái giáo khuyến-khích?

...............................................................................................................................

49. Xin kể tên những người thuộc hạng người mộ-đạo thứ hai sống cùng thời với Đấng Christ.

...............................................................................................................................

Mục tiêu: Mô-tả sự thờ phượng của người Do-thái trong thời kỳ lưu-lạc, định nghĩa kinh “Talmud” và xác định các giáo-phái trong Do-thái giái hiện nay

Do-thái giáo thời kỳ tản lạc.

(Hume 192-195).

50. Cuộc tản-lạc thứ nhất của người Do-thái xảy ra khi nào?

...............................................................................................................................

51. Bản Kinh Thánh Bảy mươi bảy là gì? Tại sao có bản nầy?

...............................................................................................................................

52.. Từ khi người Do-thái bị đày sang Ba-by-lôn, có 4 Đế-quốc theo thứ tự thời gian là gì?

...............................................................................................................................

Xin để ý là Đế-quốc Rôma cai-trị Palestin tới khi Chúa Jêsus còn sống trên đất và đế quốc này tiếp tục cai-trị 40 năm nữa sau khi Chúa Jêsus chết. Rồi sau khi người kia người La-mã phá hủy thành Giê-ru-sa-lem và đền thờ năm 70 S.C, người Do-thái bị phân tán khỏi Palestin.

53. Sau khi đền thờ bị phá hủy, người Do-thái thờ-phượng ở đâu?

...............................................................................................................................

Ghi chú: Các hội thánh Cơ-đốc được xây dựng theo mô hình nhà hội Do-thái.

54. Kinh Ta-Mút là gì?

55. Do-thái giáo, phái tự-do lần đầu tiên xuất hiện ở đâu và khi nào?

...............................................................................................................................

56. Do-thái giáo hiện đại chia thành 3 nhóm nào?

...............................................................................................................................

Mục tiêu: Nêu lên những giai đoạn của việc phục-hồi nước Y-sơ-ra-ên và giải thích nguyên nhân chính của việc thành-lập nhà nước Do-thái.

Phong-trào Si-ôn.

(Hume 195-197)

57. Kể từ khi dân Do-thái lưu-lạc khỏi tổ-quốc của họ, thì phong-trào Si-ôn có mục đích gì? Phong-trào Si-ôn cận đại khởi đầu bằng biến-cố nào?

58. Ông Hume cho rằng bản tuyên-ngôn Balflowr phong-trào Si-ôn như thế nào? Xin tóm tắt.

...............................................................................................................................

59. Bao nhiêu người Do-thái bị Hítle hành hình trong những năm 1930 ở Châu âu?

...............................................................................................................................

Nghiên-cứu kỹ bài viết của ông Hume về phong-trào văn hóa Si-ôn và phong-trào chính trị Si-ôn. Chú ý đến sự khác biệt giữa các giai đoạn của phong-trào Si-ôn. Việc khôi-phục nước Y-sơ-ra-ên ở Palestin năm 1948 và kết quả trực tiếp của phong-trào chính trị Si-ôn nhiều hơn là do phong-trào văn hóa Si-ôn.

Xin lưu ý là khi ông Hume viết sách thì người Do-thái sinh sống tại Hoa-kỳ nhiều gấp 3 lần người Do-thái sống ở Y-sơ-ra-ên. Ngày nay tỷ-lệ dân Do-thái sống ở Y-sơ-ra-ên có phần gia tăng. Khoảng 6 triệu rưỡi người Do-thái sống ở Hoa kỳ, Khoảng 2 triệu rưỡi sống ở Ysơraên, số còn lại sống ở Châu âu

Mục-tiêu: Đưa ra các nhận-xét đúng đắn về ưu-khuyết-điểm của Do-thái giáo

Giá-trị của Do-thái giáo.

(Hume 197-198)

Bây giờ, chúng tôi yêu-cầu các bạn phê bình nhận-định của ông Hume về các yếu-tố tạo nên ưu-điểm và khuyết-điểm của Do-thái giáo. Xin giải thích mỗi nhận-định đó có nghĩa gì đối với bạn bằng cách tán-thành hoặc không tán-thành, rồi xem phần phê bình do chúng tôi đề-nghị.

60. Các ưu-điểm:

a. Quan-điểm của Do-thái giáo về Đức Chúa Trời thánh-khiết tối-cao duy nhất.

b. Nhấn mạnh về quyền cai-trị của Ngài trên thế giới.

c. Quan-niệm đạo đức về tội-lỗi xúc-phạm đến Đức Chúa Trời đúng như các tiên-tri Y-sơ-ra-ên dạy dỗ.

d. Sự nhấn mạnh của các tiên-tri Y-sơ-ra-ên về bổn-phận đạo đức của con người đối với con người.

e. Mối liên-hệ trực tiếp giữa Đức Chúa Trời với con người như các tiên-tri và Thi-thiên dạy dỗ.

f. Nhấn mạnh vào niềm vui-mừng khi vâng-phục luật-pháp của Đức Chúa Trời.

g. Khái-niệm về sự thờ-phượng.

h. Tin vào vận-mệnh thiêng-liêng cao cả dành cho dân-sự của Đức Chúa Trời.

I. Quan-tâm đến phúc lợi của dân-sự.

j. Nhấn mạnh đến sự thánh-khiết của đời sống gia đình.

k. Quan-tâm đến việc dạy đạo cho giới trẻ.

l. Đặc-tính vững bền và đoàn kết khi bị tai nạn.

m. Hy-vọng một tương lai tốt đẹp hơn.

61. Các khuyết-điểm:

a. Sự loại bỏ tất cả.

b. Nhấn mạnh thái quá và sự đãi của Đức Chúa Trời dành cho dân Y-sơ-ra-ên.

c. Kiên-quyết giữ luật-pháp xa xưa ngăn trở sự tiến bộ và mở mang.

d. Có khuynh hướng rơi vào sự lầm lẫn giữa quan-niệm về tội-lỗi có tính chất luân-lý và quan-niệm về tội-lỗi chỉ có tính-cách nghi-lễ.

e. Xu hướng về chủ nghĩa luật-pháp và chủ-nghĩa hình thức.

f. Từ bỏ nỗ lực truyền-giáo cho thế giới.

Sự truyền-giáo cho người Do-thái.

Trong bài viết của Victor Smadja “việc truyền-giáo cho người Do-thái” (Smadjs, 1975 trang 811- 813) ông bàn về các vấn-đề cần cân nhắc có thể xem như khi tìm kiếm một phương pháp đem sứ-điệp Cơ-đốc đến với người Do-thái. Dưới đây là bảng liệt-kê một số điểm chính:

1. Ông Y-sơ-ra-ên người Do-thái không thích các cuộc nhóm hợp ngoài đường phố.

2. Lịch-sử xung khắc giữa Y-sơ-ra-ên và Hội Thánh.

3. Người truyền-giáo Cơ-đốc cần phải bày-tỏ lòng ăn-năn về tội-lỗi.

4. Người truyền giáo Cơ-đốc cần bày-tỏ đức-tin nơi Chúa Jêsus.

5. Người truyền-giáo Cơ-đốc tránh việc giảng ồn ào và hoàn-toàn tin vào sự hiện diện âm thần giữa người Do-thái.

6. Sử dụng luật Cựu-ước để làm cho dân Do-thái ý thức về tội-lỗi trước khi giúp họ thấy Chúa Jêsus là của lễ chuộc-tội.

Ghi chú: Phản ứng đối với điều 1 và 2 trong bản liệt-kê trên cũng như sự nhân nhượng trong điều 5 sẽ ngăn trở bạn đem sứ-điệp Cơ-đốc đến với người Do-thái. Nhưng các điều-kiện của Công-vụ 3 và 4 kết hợp với câu 6 sẽ giúp bạn đến với người Do-thái

Dự án: Bạn hãy viết bài tiểu luận (không hơn 200 từ) về đề-tài “Đem sứ-điệp Cơ-đốc đến với người Do-thái” Trong đó bạn có thể phê bình các ý kiến kể trên của ông Smadja. Bạn được tự-do bỏ một số điểm của Smadja và thêm vào một số ý tưởng riêng nếu bạn muốn.